„BEZPOÅšREDNIO! Opis mieszkania na ul. .......... w Warszawie. Dwupokojowe mieszkanie o powierzchni ..... przy ulicy ........, znajduje siÄ™ w prestiżowej dzielnicy jakÄ… już od póÅ‚ wieku stanowi Muranowska część ÅšródmieÅ›cia. Lokal umiejscowiony jest na drugim piÄ™trze w budynku tuż za gÅ‚ównÄ… pierzejÄ… ulicy Andersa dziÄ™ki czemu mieszkaÅ„cy nie zaznajÄ… haÅ‚asu ulicznego tak czÄ™stego dla osiedli Å›cisÅ‚ego centrum Warszawy. (...)  Okna wychodzÄ… na wschodniÄ… stronÄ™ co zapewnia optymalne oÅ›wietlenie o każdej porze roku o czym pisaÅ‚ już rzymski architekt Witruwiusz. Zastosowano zespolone plastikowe okna, co zapewnia maksymalny komfort termiczny. Na uwagÄ™ zasÅ‚uguje stylowy kran i zlew odzwierciedlajÄ…cy fascynacje warszawskÄ… awangardÄ… Brukalskich“.
Autor tego ogÅ‚oszenia zamieszczonego ponad rok temu w jednym z internetowych serwisów nieruchomoÅ›ci, co prawda w sposób pretensjonalny, potrafiÅ‚ jednak docenić walor, o którego istnieniu wie niewielu mieszkaÅ„ców ulicy Andersa na Muranowie: otóż nad projektem budynków, z których wychodzÄ… codziennie do pracy, pochylali siÄ™ sami wielcy Brukalscy, królowie warszawskiego modernizmu lat miÄ™dzywojnia. To tak, jakby mieszkaniec Berlina czy Paryża dowiedziaÅ‚ siÄ™ znienacka, że wspóÅ‚autorem jego domu mieszkalnego jest Mies van der Rohe czy Walter Gropius. Od razu czÅ‚owiek czuje siÄ™ wyjÄ…tkowy, na zebraniach wspólnoty mieszkaÅ„ców zaczyna staczać boje o zachowanie najmniejszych detali z wyposażenia klatki schodowej, a cena lokalu gwaÅ‚townie idzie w górÄ™. Miejmy nadziejÄ™, że ta prawidÅ‚owość zadziaÅ‚a również w Warszawie.
Prace Barbary i StanisÅ‚awa Brukalskich (gÅ‚ównie wzornictwo przemysÅ‚owe – wyposażenie kilku sklepów) można byÅ‚o obejrzeć przed dwoma laty na wystawie „Wyprawa w dwudziestolecie“ w warszawskim Muzeum Narodowym. Ta próbka nie daje jednak peÅ‚nego wyobrażenia o ich dokonaniach. DziÅ› można byÅ‚oby powiedzieć, że byli twórcami totalnymi. Projektowali zarówno budynki, podporzÄ…dkowane wÅ‚asnym ideom mieszkalnictwa, wnÄ™trza (w tym transatlantyku Batory), jak i meble czy neony, wÅ›ród których znajdujÄ… siÄ™ prawdziwe arcydzieÅ‚a sztuki użytkowej. Niestety,  nie doczekali siÄ™ dotÄ…d – poza hasÅ‚em w Wikipedii – poÅ›wiÄ™conej im tylko książki biograficznej. Szkoda. Ich losy i twórczość mogÅ‚yby bowiem sÅ‚użyć za przewodnik po historii polskiej architektury od lat 20. do 60. XX w.
Oboje studiowali, a potem pracowali na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. StanisÅ‚aw Brukalski  ukoÅ„czyÅ‚ też politechnikÄ™ mediolaÅ„skÄ….

W latach 20. Brukalscy zwiÄ…zali siÄ™ z awangardowym ugrupowaniem architektów i plastyków „Praesens“, dziaÅ‚ajÄ…cym do 1930 r. Praesens gÅ‚osiÅ‚ program zerwania z tradycyjnymi formami w architekturze i sztukach plastycznych, pokrewny do tego, który proponowaÅ‚ weimarski Bauhaus, nidrlandzki De Stijl i moskiewski Wchutiemas. Propagowano uprzemysÅ‚owienie i standaryzacjÄ™ budownictwa, by zapewnić tanie, wygodne mieszkania dla przeciÄ™tnie zarabiajÄ…cych, także robotników. Przewodnictwo grupy objÄ…Å‚ Szymon Syrkus, sekretarzem zostaÅ‚a Helena Syrkusowa. W 1928 r. Praesens staÅ‚ siÄ™ polskim przedstawicielstwem Congrés Internationaux d`Architecture Moderne.

Idee Praesensu próbowano wcielać w życie w latach trzydziestych w projektach warszawskich osiedli mieszkaniowych. Brukalscy zaprojektowali wówczas – pod patronatem Warszawskiej SpóÅ‚dzielni Mieszkaniowej - IV kolonia mieszkaniowa na Å»oliborzu, zaprojektowana przez BarbarÄ™ i StanisÅ‚awa Brukalskich. Po raz pierwszy pojawiÅ‚ siÄ™ tam ukÅ‚ad galeriowy do komunikacji na piÄ™trach, który zostaÅ‚ powtórzony w innych koloniach. Przy tworzeniu programu osiedla, w którym powstaÅ‚o Å‚Ä…cznie 251 mieszkaÅ„ w trzech budynkach: A, B i C, brali udziaÅ‚ przyszli mieszkaÅ„cy. Należy dążyć do zapewnienia mieszkaÅ„com maksymalnej wolnoÅ›ci życia osobistego w granicach wyznaczonych przez równe prawo do wolnoÅ›ci pozostaÅ‚ych mieszkaÅ„ców”, pisaÅ‚a, okreÅ›lajÄ…c dalej dopuszczalne granice ingerencji architekta w styl życia użytkowników osiedla: „...Należy umożliwić, a nie narzucać nowe sposoby życia. ZbÄ™dne zmniejszenie swobody życia przyszÅ‚ego mieszkaÅ„ca jest nadużyciem wÅ‚adzy spoczywajÄ…cej w rÄ™ku budujÄ…cego“ – pisaÅ‚a Barbara Brukalska w swoich „Zasadach spoÅ‚ecznych projektowania osiedli mieszkaniowych”. W tym okresie Brukalscy zaprojektowali również swój wÅ‚asny dom przy ul. Niegolewskiego 8 na warszawskim Å»oliborzu UrzÄ™dniczym, który byÅ‚ pierwszym awangardowym budynkiem w Polsce. Nieregularna, uskokowa bryÅ‚a willi przypomina budynki projektowane w tamtym czasie w Holandii przez twórców z krÄ™gu neoplastycyzmu. Jej zdjÄ™cia można dziÅ› znaleźć w atlasach architektury.

 

Na podstawie postulatów sformuÅ‚owanych podczas drugiego Kongresu Architektury Nowoczesnej grupa Praesens zainicjowaÅ‚a w Polsce program pod nazwÄ… "Mieszkanie najmniejsze". Architekci mieli zaprojektować budynki i wyposażenie wnÄ™trz, które byÅ‚yby dostÄ™pne dla najuboższych klas spoÅ‚ecznych. Rezultaty tego programu pokazano na zorganizowanej w 1930 r. wystawie. Barbara i StanisÅ‚aw Brukalscy zaprezentowali wówczas meble z drewna, z blatami i siedzeniami pokrytymi szarym linoleum, co miaÅ‚o zapewniać Å‚atwiejsze utrzymywanie ich w czystoÅ›ci. PowstaÅ‚a też kuchnia wzorowana na sÅ‚ynnej funkcjonalnej "kuchni frankfurckiej".
W projektowaniu mebli specjalizowaÅ‚a siÄ™ zwÅ‚aszcza Barbara Brukalska – jej dzieÅ‚em byÅ‚ m.in. pokój stoÅ‚owy dla niewielkich mieszkaÅ„ w „bliźniakach“ osiedla na Kole finansowanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego. "Meble Brukalskiej sÄ… Å›wieże w rysunku, peÅ‚ne inwencji i tanie. Szczególnie udany jest komplet stoÅ‚owy, z kÄ…tem mieszkalnym, sprzÄ™ty te, wykonane technikÄ… tokarskÄ…, w masywnej dÄ™binie, sÄ… nowoczesne i konstrukcyjne" - pisaÅ‚ Piotr MichaÅ‚ LubiÅ„ski w "Arkadach" z 1935 r. Na wystawie „Sztuka i technika w życiu wspóÅ‚czesnym“ Brukalska zaprezentowaÅ‚a wnÄ™trze willi projektanta samolotów, w którym stworzyÅ‚a wyrafinowanÄ… kompozycjÄ™ nowoczesnych form i tradycyjnych materiaÅ‚ów. Na wyÅ‚ożonej marmurem Å›cianie widniaÅ‚a dekoracyjna krzywa linia, która przedstawiaÅ‚a wykres oporu powietrza na krawÄ™dzi skrzydÅ‚a samolotu. Obok staÅ‚y meble, do których wykonania użyto drewna, miedzi, owczych skór i tkanin. Ostatnim przed II wojnÄ… sukcesem Brukalskiej byÅ‚y wnÄ™trza pokazane na New York Worlds Fair w 1939 - sÄ… wÅ›ród nich meble w stylu wzornictwa organicznego, które byÅ‚o wówczas absolutnÄ… nowoÅ›ciÄ…. W Polsce można je oglÄ…dać jedynie na fotografiach, bo nigdy nie wróciÅ‚y do kraju.
StanisÅ‚aw Brukalski pracowaÅ‚ m.in. na rzecz przemysÅ‚u stoczniowego – zaprojektowaÅ‚ m.in. fotele o aerodynamicznych ksztatach do wnÄ™trz na transatlantyku m/s PiÅ‚sudski, a także wnÄ™trza m/s Batory. Razem z Bohdanem Lachertem, Józefem SzanajcÄ… i Bohdanem Pniewskim stworzyÅ‚ polski pawilon na wystawÄ™ w Paryżu w 1937 r.

 

Po wybuchu wojny StanisÅ‚aw Brukalski braÅ‚ udziaÅ‚ w obronie Warszawy. TrafiÅ‚ do obozu w Woldenbergu, gdzie nie zaprzestaÅ‚ dziaÅ‚alnoÅ›ci architektonicznej. Razem z innymi przebywajÄ…cymi w obozie architektami – Janem Knothe, Jerzmy Hryniewieckim, Janem BogusÅ‚awskim, chcÄ…c natychmiast po wojnie wÅ‚Ä…czyć siÄ™ w odbudowÄ™ kraju, organizowali „Konkurs Odbudowy wsi”, „Konkurs Dom mieszkalny” i wiele innych. DziaÅ‚ajÄ…ca w konspiracji Pracownia Architektury i Urbanistyczna (w której oprócz Brukalskich dziaÅ‚ali także m.in. Szymon i Helena Syrkusowie, Zygmunt Skibniewski, Roman Piotrowski) przygotowywaÅ‚a generalne plany przebudowy Warszawy - wedÅ‚ug awangardowych zaÅ‚ożeÅ„ z Karty AteÅ„skiej (1933 r.): szerokie ulice, dużo Å›wiatÅ‚a, dużo zieleni. Tym ideaÅ‚om miaÅ‚y być podporzÄ…dkowane pierwsze warszawskie powojenne osiedla, w tym i Muranów. Architekci liczyli, że bÄ™dÄ… je realizować, pracujÄ…c w Biurze Odbudowy Stolicy. Nie przewidzieli, że już kilka lat po wojnie obowiÄ…zujÄ…cÄ… doktrynÄ… stanie siÄ™ socrealizm.