WNIOSKI Z RAPORTU

Joanna Szczepańska
mgr Anna Wieczorek
Wydział Psychologii UW

Miejsca pamięci i codzienności - krajobraz duchowy Muranowa w doświadczeniu jego mieszkańców

Artykuł udostępniony dzieki uprzejmości Autorek

 

„tutaj (..)jest bardzo klimatyczne miejsce, bo bardzo wiele latarni jest otoczonych gałęziami i te światło się tak troszeczkę rozprasza a w ogóle to jest taki wielki plac w centrum Warszawy i tam raczej w środku tego placu w nocy nie ma za dużo światła albo w ogóle nie ma i wszystko jest takie przyćmione, bardzo ładnie tutaj jest, bardzo ładnie i czuć tą historię, czuć tę historię na pewno.” (Rafał, 29 lat)

Muranów to miejsce szczególne, bardzo silnie naznaczone tragiczną historią wojenną. Dzielnica Warszawy zamieszkana głównie przez ludność żydowską, podczas wojny stała się obszarem getta żydowskiego, a po jego likwidacji przez nazistów została całkowicie zrównana z ziemią. W latach powojennych na pozostawionych gruzach zbudowano osiedle mieszkaniowe. Obszar ten jest wciąż tematem dyskusji dotyczącej znaczenia, obecności tragicznej przeszłości i jej współistnienia z teraźniejszością dzielnicy. Dyskusja ta skłania do pytań o to jak poprzez działania w przestrzeni budować przekaz dotyczący uniwersalnych wartości i emocji związanych z pamięcią tragicznych wydarzeń jednocześnie uwzględniając powojenne życie dzielnicy.
Przedstawiony portret miejsc duchowych Muranowa powstał na podstawie wywiadów z mieszkańcami, osobami pracującymi na tym obszarze oraz turystami innej niż polska narodowości, które znalazły się w tym miejscu po raz pierwszy. Celem badań było opisanie, w jaki sposób w przestrzeni dzielnicy przenika się świat duchowych uniwersalnych wartości i codziennego życia. Podczas wywiadów typu photo-story mieszkańcy byli przewodnikami po „własnej przestrzeni” i oprowadzali badaczy po wybranym obszarze fotografując ważne dla siebie miejsca. Poprzez przywoływanie osobistych skojarzeń i wspomnień dotarliśmy do przeżyć dotyczących „ukrytych” śladów historii miejsca, tym samym forma wspólnej rozmowy umożliwiła wyjście poza wymienianie oficjalnych miejsc pamięci i „standardową” wiedzę historyczną. Pozwoliło to otrzymać informacje na temat różnych poziomów doświadczania miejsc o wymiarze duchowym: tych odwołujących się do wartości uniwersalnych - oficjalnych miejsc pamięci, miejsc duchowych znaczących dla lokalnej społeczności oraz miejsc osobistych („prywatnych zakątków świętych”; Madurowicz, 2004, s. 103), które składają się na obraz duchowej tożsamości Muranowa. Relacje między tymi miejscami tworzą bogaty i dynamiczny układ znaczeń (Mitchell, 1994 za: Osborne i Brian, 2001), w którym zmiana jednego elementu wpływa na pozostałe.