Klienci, którzy 15 grudnia 2009 r. wybrali siÄ™ do delikatesów na Muranowie, zamiast o miÄ™so mielone, wÅ‚oszczyznÄ™ i kapustÄ™ kiszonÄ… mogli prosić o bova muelitajo, legomoj albo acida brasiko.

 

 

A w studio mody – o pantalono albo robo, czyli spodnie lub sukienkÄ™.

 

 

Kartki z nazwami ponad 200 towarów w jÄ™zyku esperanto  pojawiÅ‚y siÄ™ w trzech punktach handlowych – atelier Joanny Klimas przy ul.Nowolipki 2, sklepie miÄ™sno-wÄ™dliniarskim Krzysztofa Kalbarczyka przy ul. Anielewicza 3/5 oraz delikatesach Rogamex przy Zamenhofa 13. PrzedsiÄ™biorców zachÄ™ciÅ‚ do udziaÅ‚u w akcji warszawski klub Esperantystów i  Muzeum Historii Å»ydów Polskich, którzy chcieli w ten sposób zwrócić uwagÄ™ na 150 rocznicÄ™ urodzin Ludwika Zamenhofa.

 

Twórca jÄ™zyka esperanto przez wiele lat mieszkaÅ‚ przy dzisiejszej ulicy Zamenhofa – wówczas byÅ‚a to Dzika 9 a (na tym miejscu stoi powojenny blok z numerem Zamenhofa 5 z pamiÄ…tkowÄ… tablicÄ…), w pobliżu Placu Bohaterów Getta i powstajÄ…cego przy nim Muzeum Historii Å»ydów Polskich. To tutaj powstaÅ‚o jego najważniejsze dzieÅ‚o „Lingvo internacia“ („JÄ™zyk miÄ™dzynarodowy“), wydane w 1887 r. pod pseudonimem dr Esperanto (czyli „majÄ…cy nadziejÄ™“), tu prowadziÅ‚ praktykÄ™ okulistycznÄ…, tutaj zmarÅ‚ 14 kwietnia 1917 r. i zostaÅ‚ pochowany na Cmentarzu Å»ydowskim przy ul. Okopowej.
Zamenhof urodziÅ‚ siÄ™ 15 grudnia 1859 r. na Podlasiu – w BiaÅ‚ymstoku, który później wspominaÅ‚ tak: "To miejsce mojego urodzenia i lat dziecinnych, BiaÅ‚ystok, nadaÅ‚o kierunek wszystkim moim usiÅ‚owaniom. (…) W takim mieÅ›cie, bardziej niż gdzie indziej, wrażliwa natura czuje ciężar różno¬jÄ™¬zycz¬no¬Å›ci i wnioskuje na każdym kroku, że różność jÄ™zyków jest jedynÄ… lub przynajmniej gÅ‚ównÄ… przyczynÄ…, która rozdziela ludzkÄ… rodzinÄ™ na wrogie części”.PochodziÅ‚ z wielodzietnej rodziny żydowskiej – miaÅ‚ jeszcze oÅ›mioro rodzeÅ„stwa (ostatnia trójka przyszÅ‚a na Å›wiat już w Warszawie). Talent lingwistyczny odziedziczyÅ‚ najprawdopodobniej po ojcu - Marku,  który przyjechaÅ‚ do BiaÅ‚egostoku z Tykocina,  by zarabiać na życie uczÄ…c prywatnie jÄ™zyków obcych, a przy okazji poznaÅ‚ przyszÅ‚Ä… żonÄ™ – RozaliÄ™ Sofer. Potem otworzyÅ‚ szkoÅ‚Ä™ dla dziewczÄ…t żydowskich „Tora ba dereh Erec”. UczyÅ‚ w niej jÄ™zyka niemieckiego i francuskiego.
MaÅ‚y Ludwik już w dzieciÅ„stwie zapisywaÅ‚ zeszyty niezrozumiaÅ‚ymi dla innych wyrazami, pracujÄ…c nad „lingva universala“, czyli sztucznym jÄ™zykiem (niestety, gdy wyjechaÅ‚ na studia medyczne do Moskwy, speÅ‚niajÄ…c oczekiwania rodziny, zapiski zostaÅ‚y zniszczone przez ojca, który chciaÅ‚ za wszelkÄ… cenÄ™ zniechÄ™cić potomka do maÅ‚o zyskownego hobby). JeÅ›li wierzyć źródÅ‚om – w wieku lat 14 wÅ‚adaÅ‚ już szeÅ›cioma jÄ™zykami. Jako dziesiÄ™ciolatek napisaÅ‚ dramat Wieża Babel, czyli tragedia biaÅ‚ostocka w piÄ™ciu aktach, który odzwierciedlaÅ‚ różnice jÄ™zykowe w wielonarodowym mieÅ›cie. Prace nad „lingva universala“ mÅ‚ody Zamenhof zakoÅ„czyÅ‚ w 1879 r. NiemiÅ‚ym zaskoczeniem po powrocie ze studiów byÅ‚ dla niego fakt, że niemiecki ksiÄ…dz Joachim Martin Schleyer opracowaÅ‚ już w miÄ™dzyczasie nowy wspólny jÄ™zyk – wolapik i wydaÅ‚ o tym pracÄ™ (Schleyer twierdziÅ‚, że zrobiÅ‚ to z nakazu samego Boga). W dwa lata po ukazaniu siÄ™ esperanto, istniaÅ‚o 316 podrÄ™czników do nauki wolapika w 25 jÄ™zykach, 283 kluby i 25 gazet. W tym czasie aktywnych jego użytkowników byÅ‚o ok. 200 tys., gÅ‚ównie na kontynencie europejskim i amerykaÅ„skim. Po ukazaniu siÄ™ „Lingvo internacia“ wolapik miaÅ‚ zostać jednak sukcesywnie wyparty przez znacznie Å‚atwiejszy w nauce jÄ™zyk Zamenhofa.

W jego życiu można wyróżnić dwa warszawskie etapy. Pierwszy – od 1873 r., kiedy przeniósÅ‚ siÄ™ tutaj z caÅ‚Ä… rodzinÄ… i zaczÄ…Å‚ uczÄ™szczać do II Gimnazjum RzÄ…dowego. Drugi – od 1881 r., kiedy po zamachu na cara MikoÅ‚aja II i groźbie antysemickich pogromów w Rosji, przerwawszy studia w Moskwie wróciÅ‚ do Polski. Tu skoÅ„czyÅ‚ edukacjÄ™ medycznÄ…, zrobiÅ‚ specjalizacjÄ™ z okulistyki. ZarÄ™czyÅ‚ siÄ™ z KlarÄ… Silbernik i dziÄ™ki wsparciu przyszÅ‚ego teÅ›cia wydaÅ‚ swÄ… przeÅ‚omowÄ… pracÄ™. Wówczas paÅ„stwo Zamenhof mieszkali na ulicy Przejazd 9. Ludwik, aby utrzymać rodzinÄ™, wyjechaÅ‚ na krótko do Chersonia w Rosji, potem do Grodna. Bez wiÄ™kszego skutku – po powrocie wspomógÅ‚ ich znów finansowo teść, ojciec Klary – dziÄ™ki czemu wynajÄ™li mieszkanie przy ul. Dzikiej 9 a, gdzie Dr Esperanto otworzyÅ‚ prywatnÄ… praktykÄ™. Na szczęście efekt wydanej wczeÅ›niej pracy przeszedÅ‚ chyba najÅ›mielsze oczekiwania nawet samego autora – w różnych krajach zaczęły powstawać klubu esperanto, wychodzić czasopisma w nowym miÄ™dzynarodowym jÄ™zyku.W 1905 r. w Boulogne-Sur-Mar we Francji odbyÅ‚ siÄ™ I Åšwiatowy Kongres Esperanto. Zamenhofa odznaczono Orderem Legii Honorowej.
W tym czasie Dr Esperanto pracowaÅ‚ już nad nowÄ… ideÄ… – uniwersalnej religii, która miaÅ‚aby zbliżyć Å»ydów do innych narodów. „Stój po bratersku i na równi z innymi na fundamencie neutralnej użytecznoÅ›ci dla braci. Å»yd w Warszawie nie musi stawać siÄ™ ani Polakiem, ani PalestyÅ„czykiem. Niech bÄ™dzie on po prostu skromnym obywatelem Polski. W ten sposób bÄ™dzie czÅ‚onkiem wspólnoty hebrajskiej i caÅ‚ej ludzkoÅ›ci. Używanie neutralnego, miÄ™dzynarodowego jÄ™zyka zjednoczy wszystkich Å»ydów na Å›wiecie“ – pisaÅ‚ w pierwszej książce poÅ›wiÄ™conej tej tematyce, wydanej pod pseudonimem „Homo sum“. ChciaÅ‚ stworzyć ruch spoÅ‚eczny, oparty na peÅ‚nym tolerancji, pokojowym porozumieniu siÄ™ wyznawców wszystkich religii.Koncepcja, zwana homaranizmem (od sÅ‚owa w esperanto: homaro – ludzkość), i wywodzÄ…ca siÄ™ z nauk żyjÄ…cego w I w p.n.e. filozofa Hillela, nie znalazÅ‚a jednak szerszego uznania. „Homaranizm jest naukÄ…, która nie odrywajÄ…c czÅ‚owieka od jego naturalnej ojczyzny, ani od jÄ™zyka, ani od religii, daje mu możliwość unikniÄ™cia wszelkiej faÅ‚szywoÅ›ci i opozycyjnych wypowiedzi w swoich narodowych religiach, zasadach i możliwoÅ›ciach komunikowania siÄ™ z ludźmi wszystkich jÄ™zyków i religii na neutralnie ludzkim fundamencie, na zasadach wzajemnego braterstwa, równoÅ›ci i sprawiedliwoÅ›ci.“ – pisaÅ‚ o niej Zamenhof. ChciaÅ‚ też zaÅ‚ożyć koloniÄ™ w niezamieszkaÅ‚ej części Å›wiata, gdzie powstaÅ‚oby niezależne paÅ„stwo żydowskie.
W 1913 r. wysuniÄ™to kandydaturÄ™ Zamenhofa do Nagrody Nobla. Autor zrzekÅ‚ siÄ™ wszelkich należnych mu praw, oddajÄ…c esperanto na użytek ludzkoÅ›ci. ZmarÅ‚ 14 kwietnia 1917 r., jego grób znajduje siÄ™ na Cmentarzu Å»ydowskim przy ul. Okopowej.

W 1930 r. wyÅ‚Ä…czono fragment ulicy Dzikiej, nadajÄ…c jej nazwisko Zamenhofa – na jego cześć. Przed wojnÄ… ten odcinek sÅ‚ynÄ…Å‚ ze znakomitych koszernych restauracji, jak „Pod siedemnastkÄ…“ (nr 17) i „Rajsa“ (nr 58). Ulica należy dziÅ› do Å»ydowskiego Traktu PamiÄ™ci. Na Muranowie jest też ulica Esperanto.
Syn Ludwika, dr Adam Zamenhof (Leon) był znanym okulistą. 6 września 1939 r. został ordynatorem Szpitala Starozakonnych na Czystem, a następnie jego dyrektorem. Na początku października 1939 r. gestapo wtargnęło do szpitala i aresztowało dr Zamenhofa. Wywieziony do obozu w Palmirach, 29 stycznia 1940 r. został rozstrzelany.