Tego muranowskiego pomnika nigdy nie polubię. Nie dość, że nie podoba mi się jego dosłowna architektoniczna forma, podświetlana nocą na flurescencyjny błękit, co stwarza dość upiorne wrażenie, to jeszcze ustawiono go w miejscu, gdzie kiedyś rozciągał się plac Muranowski i mityczny pałac Murano, od którego dzielnica wzięła swoją nazwę. Bez związku z otoczeniem i jego historią, bo nikt mnie nie przekona, że bliskość torów kolejowych to wystarczający argument za ustawieniem pomnika akurat w tym miejscu.

O gustach jednak się nie dyskutuje, są tacy, którym pomnik bardzo przypadł do gustu i nie wyobrażają sobie już bez niego ulicy Muranowskiej. Poniżej opis pomnika autorstwa varsavianisty Krzysztofa Oktabińskiego:

 

Niezwykły w formie pomnik, autorstwa plastyka Maksymiliana Biskupskiego, to kompozycja  rzeźbiarsko-architektoniczna znajdująca się na szerokiej wysepce pomiędzy jezdniami ulicy Muranowskiej. Ulicy biegnącej równolegle do torów linii Kolei Obwodowej, która tragicznie odcisnęła swe piętno na losach mieszkańców Muranowa w czasie całej II wojny światowej. (Patrz Mur Umschlagplatzu).

Monument został wzniesiony w 1995 roku dla upamiętnienia ofiar agresji sowieckiej na Polskę 17 września 1939 roku. Stojący na rampie wagon kolejowy, przepełniony krzyżami, przypominać ma o dokonywanych wówczas masowych deportacjach Polaków na Wschód. Wśród krzyży łacińskich znajdują się też prawosławne oraz dwa symboliczne nagrobki- żydowski i muzułmański. Nad wszystkimi góruje Krzyż Walecznych i godło państwowe. Całość kompozycji dopełniają leżące przed i za wagonem spiżowe podkłady kolejowe, na których wykuto nazwy kilkudziesięciu pól bitewnych, obozów i miejsc kaźni Polaków na Białorusi, Ukrainie, Rosji i dalekim Kazachstanie. Ów pomnik uroczyście odsłonięto w 56. rocznicę zdradzieckiego ataku sowietów.

 Zgodnie z radziecko-niemieckim porozumieniem zawartym w tajnym protokole paktu Ribbentrop-Mołotow, Armia Czerwona przekroczyła wschodnie granice Polski o godzinie 6.00 rano. Związek Radziecki złamał pakt o nieagresji, który miał obowiązywać do końca 1945 roku. Propaganda sowiecka określała agresję na Polskę jako "wyprawę wyzwoleńczą" w obronie "ludności Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi". W tym celu sowieci wprowadzili do Polski ok. 4 tysiące czołgów, 1800 samolotów i prawie 2 miliony żołnierzy, którym Polacy mogli przeciwstawić jedynie ok. 300 tysięcy obrońców.

Polska była całkowicie zaskoczona agresją Armii Czerwonej. W ocenie śp. profesora Pawła Wieczorkiewicza z UW (wieloletniego mieszkańca Nowolipek): „atak na wschodzie pozbawił armię polska zaplecza do reorganizacji wojska. Na arenie międzynarodowej protest rządu Rzeczypospolitej Polskiej został zlekceważony, a jego konsekwencje ponosimy do dziś, bowiem ukształtowały one obecną granicę Polski”.

W tej, nigdy oficjalnie niewypowiedzianej, wojnie polsko-sowieckiej do niewoli trafiło pół miliona polskich żołnierzy, w tym 25 tysięcy oficerów zamordowanych na rozkaz Józefa Stalina m.in. w Katyniu. Nastąpiły także masowe deportacje ludności cywilnej, które według różnych źródeł, objęły od kilkuset tysięcy do miliona obywateli polskich. W ocenie varsavianistów ten monument znakomicie upamiętnia tamte tragiczne w skutkach zdarzenia historyczne, przypominane rokrocznie wrześniowymi i kwietniowymi uroczystościami patriotycznymi.

 Krzysztof Oktabiński