mapa
aktualności
Bal Karnawałowy w Muranowskim Klubie Mam
Z okazji trwajÄ…cego KarnawaÅ‚u Muranowski Klub Mam zaprasza na Bal PrzebieraÅ„ców! Bal odbÄ™dzie siÄ™ w piÄ…tek 10 lutego 2012 r. o godzinie 17:00 w Stacji Muranów. W programie przewidziane sÄ… zabawy integracyjne, konkursy, poczÄ™stunek oraz Wielka Loteria Fantowa - losy w cenie 1 zÅ‚ można nabyć na zajÄ™ciach w Klubie lub w trakcie Balu.
Uwaga! Zmiany w rozkładzie zajęć Muranowskiego Klubu Mam
Od Nowego Roku w środy zamiast dyskusyjnego klubu mam zapraszamy na angielski dla dzieci.
Zapraszamy na filmowy czwartek, 15 grudnia, o godz.18
Stacja Muranów i wortal Sztuka-Architektury.pl zapraszajÄ… jutro, na Andersa 13, o godz. 18, na pokaz filmu "Muzeum Å»ydowskie w Berlinie".
Bilety: studenci - 10 PLN, pozostali - 15 PLN
Bal Mikołajkowy w Stacji Muranów
Serdecznie zapraszamy na Bal MikoÅ‚ajkowy, który odbÄ™dzie siÄ™ 6 grudnia o godzinie 16:00 w Muranowskim Klubie Mam w Stacji Muranów (ul. Andersa 13).
Make Up Muranow!/Tworzymy Muranów - wielka sobotnia kumulacja
Zapraszamy 26 listopada 2011 r., w sobotÄ™, od godziny 10, do Stacji Muranów na Andersa 13. SzczegóÅ‚owy rozkÅ‚ad jazdy na stronie gÅ‚ównej i w zakÅ‚adce "Make Up Muranów".
Muranowski Klub Mam zaprasza
Serdecznie zapraszamy na spotkanie z wydawcÄ… książki "Twoja kompetentna rodzina" Jespera Juul, które odbÄ™dzie siÄ™ w dniu 23 listopada (Å›roda) w Muranowskim Klubie Mam.
Zapraszamy na pokazy filmów o architekturze!
Muranów to obowiÄ…zkowy przystanek dla każdego, kto interesuje siÄ™ historiÄ… polskiej architektury. Jedyne na Å›wiecie osiedle-pomnik getta, zrealizowane przez wybitnego polskiego modernistÄ™ Bohdana Lacherta zgodnie z koncepcjÄ… "Feniksa z popioÅ‚ów", póżniej zmodyfikowanÄ… w duchu socrealizmu. Nieprzypadkowo wÅ‚aÅ›nie tutaj, w Stacji Muranów przy ul. Andersa 13, wystartowaÅ‚ klub i kino architektoniczne - wspólna inicjatywa Stowarzyszenia Inicjatyw SpoÅ‚eczno-Kulturalnych Stacja Muranów i wortalu Sztuka Architektury. Oto grafik pokazów na listopad i grudzieÅ„:
Aktualności Muranowskiego Klubu Mam
Zapraszamy na Å›rodowe spotkania Dyskusyjnego Klubu Mam do siedziby Stacji Muranów, ul. Andersa 13 w każdÄ… Å›rodÄ™, o godz. 10.30. Spotkania sÄ… adresowane szczególnie do mam z niemowlÄ™tami (choć nie tylko). SzczegóÅ‚owe informacje i grafik poniżej.
Go to Israel and start the Dialogue! - nabór do programu wymiany studentów
Tylko do 22 października przyjmowany jest nabór do programu, który bardzo polecamy - zostaÅ‚o jeszcze kilka dni!
Jidysz znów na Muranowie
Centrum Kultury Jidysz Fundacji Shalom, nasi sąsiedzi z Okrąglaka, zapraszają na lektoraty języka jidysz prowadzone na trzech poziomach:
More News...
Pasaż Simonsa był - używając dzisiejszej terminologii - inwestycją zagraniczną na Nalewkach. Uściślając - inwestycją kapitału niemieckiego.
Pod koniec XIX w., na fali handlowej prosperity, jakÄ… stworzyÅ‚o zniesienie przez wÅ‚adze carskie granicy celnej nad Bugiem miÄ™dzy imperium rosyjskim a Królestwem Kongresowym, majÄ™tny berliÅ„ski przedsiÄ™biorca Albert Simons zainteresowaÅ‚ siÄ™ gruntem na warszawskim Muranowie, u zbiegu Nalewek z ulicÄ… DÅ‚ugÄ…. WczeÅ›niej wznosiÅ‚y siÄ™ w tym miejscu warsztaty artyleryjskie na terenie dawnego klasztoru brygidek (od którego pochodzÄ… nazwy Nowolipek i Nowolipia), ale je rozebrano. WÅ‚adze miejskie nie miaÅ‚y spójnej koncepcji, co zrobić ze sporÄ… dziaÅ‚kÄ…. Może by tak skorzystać z okazji i poszerzyć wjazd na Nalewki od strony ulicy BielaÅ„skiej? Simons miaÅ‚ jednak odmienne plany, do których realizacji popychaÅ‚a go wizja przyszÅ‚ych zysków - chciaÅ‚ przejąć część hurtowego handlu, kwitnÄ…cego wówczas w okolicy. I dopiÄ…Å‚ swego. Na poczÄ…tku 1900 r. na rogu Nalewek i DÅ‚ugiej ruszyÅ‚a budowa wielkiego gmachu wedÅ‚ug projektu inżyniera Terleckiego. Przeznaczono go wyÅ‚Ä…cznie na skÅ‚ady i kantory. Budynek oparto na szkieletowej konstrukcji z żelbetu, co byÅ‚o jeszcze wówczas w Warszawie nowoÅ›ciÄ… ( w takiej technice wykonano dotÄ…d tylko Bazar Lesserów przy ulicy Rymarskiej wedÅ‚ug projektu Henryka Marconiego). Å»elbet gwarantowaÅ‚ trwaÅ‚ość, czego dowiodÅ‚y późniejsze losy Pasażu podczas II wojny Å›wiatowej. Ale nie uprzedzajmy faktów....
Jak wyglÄ…daÅ‚ budynek, ukoÅ„czony w 1904 r.? ByÅ‚ przysadzisty, o piÄ™ciu kondygnacjach i dwóch czÅ‚onach. GÅ‚ówna, narożna część - jak pisze Zbigniew Pakalski w książce "Nalewki. Z dziejów polskiej i żydowskiej ulicy w Warszawie" (Oficyna Graficzno-Wydawnicza Typografika, Warszawa 2003 r.) byÅ‚a otoczona wÄ…skÄ…, ciemnÄ… uliczkÄ… dojazdowÄ… nazywanÄ… Wyjazd. Za niÄ… dugi czÅ‚on gmachu skÅ‚adaÅ‚ siÄ™ z dwóch skrzydeÅ‚ - od DÅ‚ugiej i od Nalewek. ElewacjÄ™ miaÅ‚ prostÄ…, z wielkimi oknami , miÄ™dzy którymi rozwieszano liczne tablice reklamowe. WewnÄ…trz szerokie korytarze prowadziÅ‚y do sal różnej wielkoÅ›ci i różnego przeznaczenia - handlowego, usÅ‚ugowego i biurowego. W tej części Pasażu mieÅ›ciÅ‚y siÄ™ trzy wielkie firmy: producent obuwia Bata, fabryka poÅ„czoch i trykotaży Fuchsa oraz sklep z platerami znanej spóÅ‚ki Norblin, Bracia Buch i T. Werner. Swoje biura miaÅ‚ też tutaj Polski Monopol Loteryjny. W pasażu byÅ‚y miejsca na 72 sklepy detaliczne.
Skrzydło niższego budynku Pasażu (Nalewki 2) przy skrzyżowaniu z Długą, jesień 1939 r. Zdjęcie pochodzi ze strony: http://zdjecia.polska.pl/
Dwa lata później Simons, widzÄ…c, że inwestycja siÄ™ opÅ‚aciÅ‚a - handel z Cesarstwem Rosyjskim kwitÅ‚ - ulokowaÅ‚ po drugiej stronie uliczki Wyjazd kolejne skrzydÅ‚o Pasażu, wyższe od niego o dwie kondygnacje, pod numerem Nalewki 2 A. Pierwotnie planowaÅ‚ nawet dziesiÄ™ciopiÄ™trowy wieżowiec. Z podziemi na szóste piÄ™tro można byÅ‚o dostać siÄ™ przy pomocy nowoczesnych wind, poruszanych wÅ‚asnÄ… energiÄ… elektrycznÄ…, która jednoczeÅ›nie zapewniaÅ‚a oÅ›wietlenie wszystkich lokali.
"Budynek speÅ‚niaÅ‚ swÄ… rolÄ™ jako siedziba wielu firm i skÅ‚ad towarów o wartoÅ›ci milionów rubli. ByÅ‚ jakby pomnikiem ówczesnych stosunków handlowych z Cesarstwem" - pisaÅ‚ o Pasażu Andrzej Jeżewski z tygodnika Stolica w książce "Warszawa na starej fotografii" (Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne, Warszawa 1960 r.)
Na tym przedwojennym zdjęciu widać oba budynki Pasażu. Po lewej Arsenał. Zdjęcie pochodzi ze strony: http://www.naszastolica.blox.pl
Pierwsza wojna Å›wiatowa przerwaÅ‚a te sukcesy. PrzemysÅ‚ i handel, nastawione dotÄ…d na rynek wschodni, podupadÅ‚y. Magazyny Pasażu Simonsa zaczęły Å›wiecić pustkami, wiÄ™c ulokowano w nim sklepy i zakÅ‚ady usÅ‚ugowe przeznaczone gÅ‚ównie dla mieszkaÅ„ców dzielnicy. Na Nalewkach 2 A, czyli w wyższym skrzydle gmachu, ulokowaÅ‚ siÄ™ m.in. skÅ‚ad dywanów Aronsona, fabryka perfum "Georg Dralle", Å»ydowskie Towarzystwo Gimnastyczno-Sportowe "Makabi", trzy szkoÅ‚y powszechne i żeÅ„skie gimnazjum kupieckie. ÅšrodkowÄ… część niższego budynku zaanektowaÅ‚ SÄ…d Grodzki, którego liczne oddziaÅ‚y byÅ‚y dotÄ…d rozrzucone po caÅ‚ym mieÅ›cie. FunkcjonowaÅ‚ tutaj niemal do wybuchu drugiej wojny Å›wiatowej - zaledwie kilka miesiÄ™cy wczeÅ›niej przeprowadziÅ‚ siÄ™ do specjalnie wybudowanego gmachu na Lesznie.
W tej części, oprócz innych firm, które - jak pisze Andrzej Jeżewski - "z rozmaitym skutkiem walczyÅ‚y z przeciwnoÅ›ciami losu i urzÄ™dem skarbowym", mieÅ›ciÅ‚a siÄ™ też firma Kurcan, potentat w handlu odzieżą na raty. W latach dwudziestych w prasie czÄ™sto można byÅ‚o napotkać jej charakterystycznÄ… rysunkowÄ… reklamÄ™ z psem targajÄ…cym nogawkÄ™ wytwornie odzianego dżentelmena. Ten przemawiaÅ‚ do zwierzÄ™cia: "Nie trudź-że siÄ™ piesku miÅ‚y, nadaremnie tracisz siÅ‚y. Praca bÄ™dzie zmarnowana, bo garnitur - od Kurcana".
Widok na Pasaż od strony ulicy Bielańskiej, 1943 r. Fot. Stanisław Baranowski, zdjęcie pochodzi ze strony http://www.muzeum.warszawa1939.pl
Pasaż przetrwaÅ‚ zarówno bombardowania niemieckie w czasie pierwszych trzech wojennych lat, jak i powstanie w getcie, do którego nie należaÅ‚ - brama do getta zbudowana przez Niemców poczÄ…tkowo biegÅ‚a w poprzek Nalewek tuż za ArsenaÅ‚em, potem przenieÅ›li jÄ… w pobliże ulicy ÅšwiÄ™tojerskiej. Po upadku kwietniowego powstania zmasakrowane mury budynku wznosiÅ‚y siÄ™ po prawej stronie wÄ…wozu gruzów, jakim w 1943 r. staÅ‚y siÄ™ Nalewki. NadawaÅ‚ siÄ™ idealnie na redutÄ™ obronnÄ… podczas Powstania Warszawskiego i taka też przypadÅ‚a mu rola. W jednym ze skrzydeÅ‚ szeÅ›ciopiÄ™trowego budynku Pasażu bronili siÄ™ powstaÅ„cy gÅ‚ównie z Batalionu "Chrobry I".
Powstańcza barykada w poprzek Nalewek, na wysokości Arsenału. Fot. Jan Kurdwanowski. Zdjęcie pochodzi ze strony http://www.sppw1944.org/relacje/relacja18.html
31 sierpnia 1944 r. Niemcy zbombardowali żelbetowÄ… konstrukcjÄ™. Pod gruzami zginęło ok. 200 osób. Miron BiaÅ‚oszewski w "PamiÄ™tniku z powstania warszawskiego" opisywaÅ‚ ich losy tak: "WÅ‚aÅ›nie 31 sierpnia, jak siÄ™ zaraz dowiedzieliÅ›my, Batalion "Chrobry", ponad 200 ludzi, wróciÅ‚ z akcji. Do siebie. Do piwnicy w pasażu Simonsa (Nalewki przy Ogrodzie KrasiÅ„skich, dziÅ› Bohaterów Getta). Wszyscy szybko siÄ™ walnÄ™li na na swoje Å‚óżka polowe i pryczowe. To znaczy nie tyle walnÄ™li, ile zrobili ruch odchylania koca, żeby siÄ™ poÅ‚ożyć, i wtedy ten klops. OcalaÅ‚o tylko czworo czy piÄ™cioro. Ci też nie wiedzieli, chociaż przeżyli, kiedy-co-jak. Tyle, że nagle bomby i siÄ™ wali. RozmawiaÅ‚em z nimi, tymi ocalaÅ‚ymi - trzech czy czterech mężczyzn i jedna (chyba jedna) kobieta. W 1946 roku. We wrzeÅ›niu. Wtedy w Warszawie od Ogrodu Saskiego do Å»oliborza byÅ‚a pustynia. Ogród Saski też. WÅ‚aÅ›ciwie to od Alej Jerozolimskich do Å»oliborza. Ja byÅ‚em dziennikarzem. PisaÅ‚em o ekshumacjach. PodawaÅ‚o siÄ™, że tu i to i to. I sprawa rozpoznania. Listy rozpoznanych. WiÄ™c i tu. Tylko że tych kilkoro ocalaÅ‚ych zaczęło ekshumacjÄ™ z wÅ‚asnej inicjatywy. KopaÅ‚o kilku robotników. ByÅ‚o wiadro, taka wielka blaszanka, na gÅ‚owy, rÄ™ce i nogi. Ale nie daÅ‚o siÄ™ rozpoznać, które czyje. PamiÄ™tam te:
- Czy to noga Zdzisia? A może Ryśka?
I wrzucanie do blaszanki po karbidzie.
Nie dziwcie się. To wtedy była rzecz zwyczajna. Palili ognisko. Od strony Ogrodu. Bo zaczęły się pierwsze chłody. Ale się zrezygnowało z dalszego kopania. Bo ten Pasaż był jedną plątaniną, taką kupą gruzu, i to takiego mocnego, zbitego, i sterczały żelazne szyny. Bo dom był duży i silny. Ale też się (jako resztka ocalałości) zwalił i przywalił. Więc tyle o tym. Potem rozbierali. Racja. Wydobywali. Pochowali. Czy rozpoznali? Nie wiem. No, to tyle." (Miron Białoszewski, "Pamiętnik z Powstania Warszawskiego, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1970 r.)
Ruiny Pasażu po wojnie. Fot. Jan Kurdwanowski. Zdjęcie pochodzi ze strony http://www.sppw1944.org/relacje/relacja18.html
W miejscu, gdzie wznosiÅ‚o siÄ™ prawe skrzydÅ‚o Pasażu i widać wciąż wystajÄ…ce z ziemi resztki jego stalowej konstrukcji, jest dziÅ› tablica upamiÄ™tniajÄ…ca ponad 200 żoÅ‚nierzy z Batalionu "Chrobry" Armii Krajowej i cywilów, informujÄ…ca, że w 1947 r. ekshumowano 99 ciaÅ‚, a zidentyfikowano 23. Pozostali majÄ… w tym miejscu grobowiec.
Niestety, tablica (umieszczona dopiero w latach 80.) oraz pomnik-gÅ‚az z krzyżem z 1989 r.sÄ… jedynymi znakami przypominajÄ…cym o przedwojennym krajobrazie tego miejsca. Nalewki przechrzczono na Bohaterów Getta. PozostaÅ‚y teren po Pasażu odgruzowano, zniwelowano i obsiano trawÄ…. DÅ‚ugo staÅ‚ pusty. Potem na dziaÅ‚ce bliżej Ogrodu KrasiÅ„skich postawiono obskurny warsztat samochodowy, a na pozostaÅ‚ym, wolnym trawniku - baraki dla budowniczych zatrudnionych w jugosÅ‚owiaÅ„skiej firmie Generalexport-Giposs, która w latach 80. wykaÅ„czaÅ‚a budowany ponad 10 lat w miejscu Wielkiej Synagogi przy ul. TÅ‚omackie wieżowiec, zwany dziÅ› BÅ‚Ä™kitnym. Na ocalaÅ‚ym fragmencie jezdni z szynami tramwajowymi urzÄ…dzono - jak wspomina Zbigniew Pakalski - ogrodzony magazyn materiaÅ‚ów i sprzÄ™tu budowlanego. Zlikwidowano go dopiero po dwóch latach od ukoÅ„czenia wieżowca - w latach 90. Wtedy stanÄ…Å‚ tu strzeżony parking.
Zbigniew Pakalski w książce "Moje Nalewki. Z dziejów polskiej i żydowskiej ulicy w Warszawie" postuluje, aby przywrócić prawdziwe Nalewki miastu. Zamienić nazwÄ™ Bohaterów Getta z pseudo-Nalewkami dochodzÄ…cymi do Palcu Bohaterów Getta. Rozebrać baraki i stacjÄ™ obsÅ‚ugi samochodów oraz zbudować w miejscu, gdzie staÅ‚ Pasaż Simonsa, nowoczesny obiekt handlowo-usÅ‚ugowy z podziemnym parkingiem, o wysokoÅ›ci porównywalnej z ArsenaÅ‚em - rodzaj eleganckiego miejskiego pasażu handlowego. Poszczególne lokale byÅ‚yby dostÄ™pne z rodzaju korytarza-galerii, a "caÅ‚ość mocno przeszklona rozÅ›wietlaÅ‚aby wieczorem otoczenie budynku". Oprócz tego w książce znalazÅ‚y siÄ™ postulaty wypeÅ‚nienia luk po kilku innych budynkach: Straży Ogniowej (przetrwaÅ‚ wojnÄ™, zostaÅ‚ zburzony), Kramach Nalewkowskich i dawnej kamienicy nr 8, przylegajÄ…cej do Ogrodu KrasiÅ„skich, gdzie mieÅ›ciÅ‚a siÄ™ przed wojnÄ… kawiarnia z tarasem, wspominana przez Bernarda Singera w "Moich Nalewkach" .Należy tylko przyklasnąć takiej propozycji i robić wszystko, żeby na Nalewki znów wróciÅ‚o życie.
PARTNERZY:
PRZYJACIELE: 
